Wygrać „z nożem na gardle” (Paweł Habrat)

Tenisiści niejednotnie grają pod presją. Fyrstenberg pytany w jednym z wywiadów o to dlaczego tak dobrze grają, kiedy mają „nóż na gardle”, powiedział ”popełniamy wtedy mało błędów, często w przeciwieństwie do naszych przeciwników”. Wielu tenisistów, niezależnie od rankingu, zmaga się z presją w różnych sytuacjach.

Spójrzmy na kwestię presji oczami psychologa sportu… Najczęściej presja rozumiana jest przez sportowców na trzy sposoby.
1) Presja jako sytuacja obiektywna, w której wybór działania jest zawężony. Np.: jeśli przegram to spotkanie wypadam poza 10 ATP.
2) Presja wewnętrzna, np.: muszę, powinienem, nie mogę. Nie mogę przegrać tego spotkania bo wszystkie moje treningi pójdą na marne. Powinienem z nim wygrać bo przecież jest dużo niżej ode mnie w rankingu.
3) Presja zewnętrzna (wywierana przez otoczenie), np.: oczekiwania najbliższych, kibiców, sponsorów, mediów czy sztabu szkoleniowego.

Sport wyczynowy wiąże się z presją, jednak paradoksalnie istnieje pewna grupa zawodników, którzy w sytuacji presji osiągają lepsze wyniki niż Ci których presja „paraliżuje”. Dlaczego tak się dzieje?

Często można wyjaśnić to tym, że te myśli, o których pisałem wyżej, na jednych działają destruktywnie, a na innych mobilizująco.

Kiedy jesteśmy pod presją, bardzo często pojawia się specyficzny sposób myślenia, w którym mamy dwa scenariusze, na ogół czarny i biały. Np. Jeśli wygram to będzie rewelacyjnie, jeśli przegram to już koniec.
U młodych zawodników to myślenie jest na ogół barierą, która wywołuje stres i skupienie się na czarnym scenariuszu, jednak u części zawodowych sportowców tego typu myślenie sprawia, że koncentracja uwagi jest skierowana na scenariusz „biały” .

Drugie wyjaśnienie może leżeć bardziej w naszej psychofizjologii tj. naszym temperamencie. Presja wiąże się z pojawieniem się myśli, mogących generować wzbudzenie psychofizjologiczne. A to, szczególnie u osób niskoreaktywnych, może korzystnie wypływać na znalezienie się w optymalnym stanie wzbudzenia ułatwiającym perfekcyjne wykonywanie naszych działań.

Sportowcy często przez lata doświadczeń i starów wypracowują sposób myślenia o sytuacji, który jest ich sojusznikiem w walce o wygraną. Najlepsi zawodnicy i trenerzy potrafią również kontrolować presję, kiedy jej natężenie wzrasta lub opada w stosunku do optymalnego dla danego zawodnika pobudzenia